Zamek w Szczytnie - Historia wersji

Konrad o 10:36, 18 maj 2016

2016-05-18T10:36:54Z

Konrad o 07:38, 21 wrz 2015

2015-09-21T07:38:10Z

Konrad o 09:27, 17 wrz 2015

2015-09-17T09:27:29Z

Konrad o 10:27, 2 lut 2015

2015-02-02T10:27:43Z

LPF o 13:21, 10 sie 2014

2014-08-10T13:21:22Z

Arom2001: Utworzył nową stronę „[[Image: zamek_szczytno_1.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://shelf3d.com/i/Masuria www.shelf3d.com] ]] [[Image: zamek_szczytno_2.jpg|thumb|right|250px|Źródło: …”

2014-03-15T15:13:44Z

Nowa strona

[[Image: zamek_szczytno_1.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://shelf3d.com/i/Masuria www.shelf3d.com] ]]
[[Image: zamek_szczytno_2.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/gallery,3,5189.html www.polskaniezwykla.pl] ]]
[[Image: zamek_szczytno_3.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://szczytno.wm.pl/3705-10792,Szczytno-ruiny-zamku,87642.html? www.szczytno.wm.pl] ]]
[[Image: zamek_szczytno_4.jpg|thumb|left|250px| Rzut poziomu zamku po przebudowie w XVI wieku: 1-zamek główny, 2-wieża, 3-brama wjazdowa, 4-przedzamcze, 5-wjazd. <br>Źródło: [http://www.ruinyizamki.pl/warminsko-mazurskie/szczytno%20plan.html www.ruinyizamki.pl] ]]
[[Image: zamek_szczytno_5.jpg|thumb|left|250px| Pozostałości baszty narożnej. Fot. z 1938 roku. <br>Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 58571.]]
[[Image: zamek_szczytno_6.jpg|thumb|left|250px| Widok dziedzińca z wejściem do muzeum regionalnego. Fot. z 1938 roku. <br>Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 58574.]]

Zabytek architektury wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

==Lokalizacja==
Zamek został ulokowany na przesmyku pomiędzy dwoma jeziorami: [[ewim:Jezioro Domowe Duże|Domowym Dużym]] i [[ewim:Jezioro Domowe Małe|Domowym Małym]]. Wokół zamku rozwinęła się osada i dwie wsie, które w XVIII wieku scalono i przekształcono w miasto (dzisiejsze [[ewim:Szczytno|Szczytno]], niem. Ortelsburg).

==Historia==
Warownia została wzniesiona przez Krzyżaków na miejscu wcześniejszej strażnicy drewnianej z połowy XIV wieku, a spalonej w 1370 roku podczas najazdu Litwinów pod wodzą Kiejstuta. Budowę rozpoczął wielki szpitalnik i komtur elbląski [[ewim: Ortulf von Trier|Ortulf von Trier]] (od jego imienia pochodziła nazwa zamku i późniejszej osady – Ortulfsburg, zamienione następnie na Ortelsburg). Prace przeprowadzono w latach 1370-1390. Warownia została siedzibą prokuratora, do 1466 roku podległego komturii elbląskiej, a następnie, do 1525 roku, komturii w [[ewim:Pasłęk|Pasłęku]]. W czasie wojen polsko-krzyżackich w XV i na początku XVI wieku zamek kilkakrotnie przejmowany był przez polskie wojska (m.in. w 1410 roku i w latach 1454-1455). Po sekularyzacji Prus w 1525 roku zamek utracił znaczenie i przestał pełnić funkcję ważnej nadgranicznej warowni. Powołano tu siedzibę starostów książęcych i zaadaptowano na książęcą leśną rezydencję i pałac myśliwski. W tym celu w latach 1579-1581 przeprowadzono jego gruntowną przebudowę pod kierunkiem i według projektu Blasiusa Berwarta i Hansa Wismara z [[ewim:Królewiec|Królewca]]. Z tego okresu pochodzą owalne basteje artyleryjskie, wybudowane w narożach muru obwodowego. Pod koniec XVII zamek był zrujnowany i w końcu został opuszczony. W XVIII wieku dokonano rozbiórki skrzydła południowego i górnych kondygnacji pozostałych skrzydeł, wieży głównej oraz fortyfikacji przedzamcza. Cegły i kamienie użyto do budowy domów w mieście. Zasypano też fosy, a w zachowanych częściach budynków zamku głównego urządzono magazyny wojskowe. W roku 1924 podjęto na tym terenie badania archeologiczne, odsłonięte wówczas, i częściowo zrekonstruowano, zarys założenia zamkowego (z czasów nowożytnych i bez skrzydła bramnego). Pozostałości zamkowej budowli w 1939 roku zaadaptowano na muzeum regionalne. Natomiast na terenie dawnego przedzamcza w 1938 roku wzniesiono nowy gmach ratusza, według projektu [[ewim:Kurt Frick |Kurta Fricka]] z [[ewim:Królewiec| Królewca]]. Po 1945 roku w części dawnego zamku nadal mieściły się magazyny. W 1969 roku przeprowadzono badania archeologiczne i wykonano prace porządkowe i budowlano-konserwacyjne. Do dnia dzisiejszego zachowały się ruiny dolnych partii murów i relikty fundamentów wieży głównej.

==Opis==
Było to założenie dwuczłonowe, na które składały się: zamek główny i przedzamcze. Zamek główny był regularny, kwadratowy, o boku 39 m, czteroskrzydłowy. W zniesiono go z cegły na wysokim kamiennym cokole. W narożniku południowo-zachodnim usytuowano mocno wystającą poza lico murów czworoboczną, kamienną wieżę główną (9 x 9 m). Domem głównym było skrzydło północne, podpiwniczone, trzykondygnacyjne, z pomieszczeniami gospodarczymi w przyziemiu i kaplicą, refektarzem oraz izbą prokuratorską na piętrze. Ostatnie piętro pełniło funkcję magazynowo-obroną. W zamku mieściły się także: kuchnia, piekarnia, spiżarnia, magazyn mięsa, soli, słodownia, browar, a także prochownia i zbrojownia. Skrzydła boczne, również podpiwniczone były węższe i krótsze. Na osi skrzydła południowego znajdował się mur z bramą wjazdową, oddzielającą dziedziniec od przedzamcza. Zamek był otoczony parchamem, murem obronnym i głęboką fosą. Duże przedzamcze utworzone na planie prostokąta rozciągało się dalej na południe i było otoczone murem obronnym z fosą oraz wieżyczkami obronnymi w narożach. Wjazd bramny na przedzamcze prowadził od wschodu, przez most zwodzony nad fosą. Znajdowały się tutaj zabudowania gospodarcze (stajnie, obory, łaźnia itp.) oraz budynki mieszkalne służby.

==Bibliografia==
#Bieszk, Janusz: ''Zamki państwa krzyżackiego w Polsce'' / Janusz Bieszk. – Warszawa : Bellona, 2010. – S. 152-156.
#Jackiewicz-Garniec, Małgorzata: ''Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach: Powiśle, Warmia, Mazury'' / Małgorzata Jackiewicz-Garniec, Mirosław Garniec. - Olsztyn : Studio Arta, 2006. – S. 395-401.
#Liżewska, Iwona: ''Szczytno - przewodnik po historii i zabytkach miasta'' / Iwona Liżewska. – Szczytno : Gmina Miejska Szczytno, 2008. – S. 2.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. – Olsztyn : Remix 1992. – S. 133-134.
#Torbus, Tomasz: ''Zamki krzyżackie = Deutschordensburgen'' / Tomasz Torus. – Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2010. – S. 219-224.

==Zobacz też==
*''Zamek w Szczytnie'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.zamki.pl/?idzamku=szczytno www.zamki.pl] [dostęp 12.03.2014 r.]

[[Category:Obiekty architektury]]
[[Category:Historia kultury]]
[[Category:Powiat szczycieński]]
[[Category:1301-1400]]

← poprzednia wersja		Wersja z 07:38, 21 wrz 2015
Linia 1:		Linia 1:
		+	[[image:zamek szczytno.JPG\|thumb\|right\|350px\|Pozostałości zamku. W tle szczycieński ratusz.<br>Źródło: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ruiny_Zamku_Krzy%C5%BCackiego_w_Szczytnie_oraz_otaczaj%C4%85ca_fosa_02.JPG Wikimedia Commons]]]
	Zabytek architektury wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.		Zabytek architektury wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

← poprzednia wersja		Wersja z 09:27, 17 wrz 2015
Linia 1:		Linia 1:
−	~~[[Image: zamek_szczytno_1.jpg\|thumb\|right\|250px\|Źródło: [http://shelf3d.com/i/Masuria www.shelf3d.com] ]]~~
−	~~[[Image: zamek_szczytno_3.jpg\|thumb\|right\|250px\|Źródło: [http://szczytno.wm.pl/3705-10792,Szczytno-ruiny-zamku,87642.html? www.szczytno.wm.pl] ]]~~
−	[[Image: zamek_szczytno_4.jpg\|thumb\|right\|250px\| Rzut poziomu zamku po przebudowie w XVI wieku: 1-zamek główny, 2-wieża, 3-brama wjazdowa, 4-przedzamcze, 5-wjazd. <br>Źródło: [http://www.ruinyizamki.pl/warminsko-mazurskie/szczytno%20plan.html www.ruinyizamki.pl] ]]
−	[[Image: zamek_szczytno_5.jpg\|thumb\|right\|250px\| Pozostałości baszty narożnej. Fot. z 1938 roku. <br>Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 58571.]]
−	[[Image: zamek_szczytno_6.jpg\|thumb\|right\|250px\| Widok dziedzińca z wejściem do muzeum regionalnego. Fot. z 1938 roku. <br>Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 58574.]]
−
	Zabytek architektury wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.		Zabytek architektury wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
 ==Opis==
 Było to założenie dwuczłonowe, na które składały się: zamek główny i przedzamcze. Zamek główny był regularny, kwadratowy, o boku 39 m, czteroskrzydłowy. W zniesiono go z cegły na wysokim kamiennym cokole. W narożniku południowo-zachodnim usytuowano mocno wystającą poza lico murów czworoboczną, kamienną wieżę główną (9 x 9 m). Domem głównym było skrzydło północne, podpiwniczone, trzykondygnacyjne, z pomieszczeniami gospodarczymi w przyziemiu i kaplicą, refektarzem oraz izbą prokuratorską na piętrze. Ostatnie piętro pełniło funkcję magazynowo-obroną. W zamku mieściły się także: kuchnia, piekarnia, spiżarnia, magazyn mięsa, soli, słodownia, browar, a także prochownia i zbrojownia. Skrzydła boczne, również podpiwniczone były węższe i krótsze. Na osi skrzydła południowego znajdował się mur z bramą wjazdową, oddzielającą dziedziniec od przedzamcza. Zamek był otoczony parchamem, murem obronnym i głęboką fosą. Duże przedzamcze utworzone na planie prostokąta rozciągało się dalej na południe i było otoczone murem obronnym z fosą oraz wieżyczkami obronnymi w narożach. Wjazd bramny na przedzamcze prowadził od wschodu, przez most zwodzony nad fosą. Znajdowały się tutaj zabudowania gospodarcze (stajnie, obory, łaźnia itp.) oraz budynki mieszkalne służby.
 ==Bibliografia==

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 [[Image: zamek_szczytno_1.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://shelf3d.com/i/Masuria www.shelf3d.com] ]]
 [[Image: zamek_szczytno_3.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://szczytno.wm.pl/3705-10792,Szczytno-ruiny-zamku,87642.html? www.szczytno.wm.pl] ]]
 [[Image: zamek_szczytno_4.jpg|thumb|right|250px| Rzut poziomu zamku po przebudowie w XVI wieku: 1-zamek główny, 2-wieża, 3-brama wjazdowa,  4-przedzamcze, 5-wjazd. <br>Źródło: [http://www.ruinyizamki.pl/warminsko-mazurskie/szczytno%20plan.html www.ruinyizamki.pl] ]]

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 [[Image: zamek_szczytno_2.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/gallery,3,5189.html www.polskaniezwykla.pl] ]]
 [[Image: zamek_szczytno_3.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://szczytno.wm.pl/3705-10792,Szczytno-ruiny-zamku,87642.html? www.szczytno.wm.pl] ]]
-[[Image: zamek_szczytno_4.jpg|thumb|left|250px| Rzut poziomu zamku po przebudowie w XVI wieku: 1-zamek główny, 2-wieża, 3-brama wjazdowa,  4-przedzamcze, 5-wjazd. <br>Źródło: [http://www.ruinyizamki.pl/warminsko-mazurskie/szczytno%20plan.html www.ruinyizamki.pl] ]]
+[[Image: zamek_szczytno_4.jpg|thumb|right|250px| Rzut poziomu zamku po przebudowie w XVI wieku: 1-zamek główny, 2-wieża, 3-brama wjazdowa,  4-przedzamcze, 5-wjazd. <br>Źródło: [http://www.ruinyizamki.pl/warminsko-mazurskie/szczytno%20plan.html www.ruinyizamki.pl] ]]
-[[Image: zamek_szczytno_5.jpg|thumb|left|250px| Pozostałości baszty narożnej. Fot. z 1938 roku. <br>Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 58571.]]
+[[Image: zamek_szczytno_5.jpg|thumb|right|250px| Pozostałości baszty narożnej. Fot. z 1938 roku. <br>Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 58571.]]
-[[Image: zamek_szczytno_6.jpg|thumb|left|250px| Widok dziedzińca z wejściem do muzeum regionalnego. Fot. z 1938 roku. <br>Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 58574.]]
+[[Image: zamek_szczytno_6.jpg|thumb|right|250px| Widok dziedzińca z wejściem do muzeum regionalnego. Fot. z 1938 roku. <br>Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 58574.]]
 Zabytek architektury wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.
@@ Linia 27: / Linia 27: @@
 *''Zamek w Szczytnie'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.zamki.pl/?idzamku=szczytno www.zamki.pl] [dostęp 12.03.2014 r.]
-[[Category:Obiekty architektury]]
+[[Category:Zamki krzyżackie]]
-[[Category:Historia kultury]]
+[[Category:Szczytno]]
 [[Category:Powiat szczycieński]]
 [[Category:1301-1400]]